EMDR terapisi, son yıllarda hem travma hem de panik bozukluk tedavisinde sık kullanılan, kanıta dayalı bir yöntem hâline geldi.Panik ataklarının neden geçmediğini, yaşadığı olayı defalarca düşünüp hâlâ aynı etkiyi hissettiğini sorgulayan kişiler için EMDR terapisi, beynin doğal iyileşme ve travmayı işleme sistemini yeniden aktif hâle getirmeyi amaçlar
Aşağıda, EMDR’nin panik bozukluk ve travmalarda nasıl çalıştığını, seansların genel yapısını ve sık sorulan soruları sade ve anlaşılır bir dille bulacaksın.
İçindekiler
- EMDR Terapisi Nedir?
- EMDR’nin Temel Mantığı: İşlenmemiş Anılar
- EMDR Terapisi Panik Bozuklukta Nasıl Çalışır?
- Travmalarda EMDR Süreci Nasıl İşler?
- EMDR Seansı Kaç Aşamadan Oluşur?
- EMDR’nin Avantajları ve Sınırları
- Sıkça Sorulan Sorular
- EMDR terapisi panik atakları tamamen yok eder mi?
- EMDR seansı sırasında travmayı yeniden yaşar mıyım?
- EMDR kaç seans sürer?
- EMDR sadece ağır travmalarda mı kullanılır?
- EMDR sırasında göz hareketi şart mı?
- EMDR herkese uygun mudur?
EMDR Terapisi Nedir? 
EMDR, İngilizce “Eye Movement Desensitization and Reprocessing” ifadesinin baş harflerinden oluşan bir psikoterapi yönteminin adıdır. Türkçeye “göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme” olarak çevrilen bu yaklaşım, kısaca EMDR terapisi olarak bilinir.
Bu terapi yaklaşımında amaç, geçmişte yaşanan ve hâlâ zihinsel–duygusal olarak “donmuş” kalan anıların, beynin doğal işleme sistemi içinde yeniden anlamlandırılmasını sağlamaktır.
- EMDR bir hipnoz değildir.
- Sadece “olayı anlatma” terapisi de değildir.
- Bilişsel (düşünceler), duygusal (hisler) ve bedensel (beden duyumları) düzeyde eşzamanlı çalışır.
Danışan, rahatsız edici anıyı hatırlarken terapistin yönlendirdiği iki yönlü uyarıma (göz hareketleri, dokunsal uyarım veya sesle yapılan sağ-sol uyarımı) maruz kalır. Bu süreç, beynin bilgiyi yeniden işlemesini kolaylaştırır.
EMDR’nin Temel Mantığı: İşlenmemiş Anılar
Travmatik veya yoğun stres içeren olaylar sırasında beynimiz, yaşananı normal bir anı gibi kaydedip “geçmişe” yerleştiremeyebilir.
Bu durumda:
- Anı, görüntüler, sesler, beden duyumları ve olumsuz inançlarla birlikte “şimdiki zamandaymış” gibi donmuş kalır.
- Küçük bir tetikleyici (koku, ses, mekân, kelime) bile sanki olay tekrar yaşanıyormuş gibi yoğun kaygı ve bedensel tepkilere yol açabilir.
- Panik atak, ani öfke patlamaları, kabuslar, kaçınma davranışları gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
EMDR, bu işlenmemiş anıları ele alarak:
- Anının duygusal yükünü azaltmayı,
- O anıyla ilgili olumsuz inançları (örn. “Güvende değilim”, “Yetersizim”, “Kontrol bende değil”) daha gerçekçi ve işlevsel inançlarla değiştirmeyi,
- Bedenin verdiği yoğun tepkileri regüle etmeyi hedefler.
EMDR Terapisi Panik Bozuklukta Nasıl Çalışır?
Panik bozukluk, tekrarlayan panik ataklar ve bu atakların yeniden yaşanacağına dair yoğun beklenti kaygısı ile karakterizedir. Birçok kişide panik bozukluğun arka planında:
- Travmatik yaşantılar (kaza, kayıp, ameliyat, ani hastalık, çocukluk çağı ihmal/istismarları),
- Uzun süreli stres ve belirsizlik,
- Beden duyumlarına karşı aşırı duyarlılık bulunur.
EMDR, panik bozuklukta şu şekilde çalışır:
- Tetikleyici anılar belirlenir
İlk panik atağın yaşandığı gün, yoğun kaygı içeren bir dönem veya “hayatımın koptuğu an” gibi sahneler hedef alınır. - Olumsuz inançlar ortaya çıkarılır
- “Kalbim hızlanınca öleceğim.”
- “Kontrolümü kaybedeceğim.”
- “Herkesin içinde rezil olurum.” gibi inançlar netleştirilir.
- Beden duyumlarıyla çalışma
Panik bozuklukta bedensel belirtiler (çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi) çok yoğundur. EMDR seanslarında kişi, bu beden duyumlarını fark ederken iki yönlü uyarım eşliğinde, beynin bu duyumları yeniden daha gerçekçi bir çerçeveye oturtması sağlanır. - Tetikleyicilere karşı duyarsızlaşma
Alışveriş merkezi, toplu taşıma, köprü, tünel, yalnız kalma gibi panik atakla ilişkilenen ortamlar, EMDR’de imgeleme yoluyla da çalışılabilir. Böylece kişi, bu alanlara dair “felaket senaryosu” yerine “baş edebilirim” deneyimine yaklaşır.
Sonuç olarak, kişi panik atağı tamamen “yok etmese” bile, atak geldiğinde ne olduğunu bilen, korkudan felakete sürüklenmeyen, bedensel tepkilerini yönetebilen bir noktaya doğru ilerler.
Travmalarda EMDR Süreci Nasıl İşler? 
Travma, sadece büyük kazalar veya afetlerle sınırlı değildir. Çocuklukta sürekli eleştirilme, duygusal ihmal, aldatılma, ani ayrılıklar, ameliyatlar, doğum deneyimleri bile travmatik iz bırakabilir.
Travmalarda EMDR’nin işleyişi genellikle şöyle olur:
- Danışanla birlikte hedef anılar belirlenir.
- Her anı için:
- Görüntü,
- O âna ait olumsuz inanç (“Ben güçsüzüm”, “Kimseye güvenemem”),
- Duygu (korku, utanç, öfke, suçluluk),
- Beden duyumları (göğüste baskı, boğazda düğüm, mide bulantısı vb.) netleştirilir.
- İki yönlü uyarım ile beyin, bu anıyı sanki bir montaj odasındaymış gibi yeniden işler:
- Duygu yoğunluğu azalır,
- Anı ile ilgili daha sağlıklı inançlar (“Elimden geleni yaptım”, “Artık güvendeyim”) yerleşmeye başlar,
- Bedenin verdiği abartılı alarm tepkisi hafifler.
Kişi travmayı unutmamış olur; ancak artık geçmişte kalmış bir olay olarak, daha sakin bir şekilde hatırlayabilir.
EMDR Seansı Kaç Aşamadan Oluşur?
EMDR terapisi genellikle 8 aşamalı bir protokole dayanır. Seans süreleri ve toplam seans sayısı kişiye, travmanın türüne ve süresine göre değişir.
Kısaca aşamalar:
- Öykü Alma ve Değerlendirme
- Kişinin yaşam öyküsü, travmatik anıları, panik atak öyküsü, mevcut belirtileri incelenir.
- Güvenli alanın oluşturulması için zemin hazırlanır.
- Hazırlık Aşaması
- Danışana EMDR’nin mantığı ve süreci anlatılır.
- Gerekirse nefes ve gevşeme egzersizleri gibi duygu düzenleme becerileri öğretilir.
- Değerlendirme (Hedef Belirleme)
- Travmatik anı net bir sahne olarak seçilir.
- Olumsuz inanç, istenen olumlu inanç, duygular ve beden duyumları belirlenir.
- SUD (rahatsızlık düzeyi) ve VOC (olumlu inanç geçerlik düzeyi) derecelendirilir.
- Duyarsızlaştırma
- İki yönlü uyarım eşliğinde danışan, anıyı ve duyumları getirir.
- Zihinde spontan çağrışımlar ve yeni sahneler oluşabilir.
- Rahatsızlık düzeyi giderek azalır.
- Yerleştirme (Olumlu İnancın Güçlendirilmesi)
- “Artık güvendeyim.”, “Kontrol bende.” gibi olumlu inançlar, yeniden işlenen anının üzerine yerleştirilir.
- Beden Taraması
- Anı nötrleşmiş görünse bile, bedende kalan gerginlikler taranır ve gerektiğinde yeniden çalışılır.
- Kapanış
- Seans güvenli şekilde sonlandırılır, kişi günlük hayata dönerken regüle olmuş hissetmesi sağlanır.
- Yeniden Değerlendirme
- Bir sonraki seansta hedef anı ve belirtiler tekrar gözden geçirilir. Gerekirse yeni hedefler seçilir.
EMDR’nin Avantajları ve Sınırları
Avantajları:
- Travmatik anılara doğrudan çalıştığı için, bazı kişilerde klasik konuşma terapilerine göre daha hızlı ilerleme sağlar.
- Hem panik bozukluk, hem travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), hem de kayıp, aldatılma, ameliyat gibi olaylarda kullanılabilir.
- Duygu, düşünce ve beden düzeyinde bütüncül bir değişim sağlar.
Sınırları:
- Herkes için ilk tercih olmayabilir;
- Ciddi dissosiyasyon yaşayan,
- Şu an yoğun madde kullanımı olan,
- Stabil olmayan bazı psikiyatrik tablolarda önce istikrar hedeflenir.
- EMDR, mutlaka eğitim almış bir uzman tarafından uygulanmalıdır.
- Tek başına “mucize çözüm” değildir; çoğu zaman psikiyatri desteği, yaşam tarzı düzenlemeleri ve diğer terapi yöntemleriyle birlikte kullanılır.
Sıkça Sorulan Sorular
EMDR terapisi panik atakları tamamen yok eder mi?
EMDR, panik bozukluğun altında yatan tetikleyici anıları ve olumsuz inançları dönüştürmeyi hedefler. Birçok kişide panik atak sıklığı ve şiddetinde azalma görülür. Ancak her vakada “bir daha asla panik atak yaşamayacaksınız” gibi bir garanti verilemez. Daha gerçekçi hedef, ataklar geldiğinde bunların yönetilebilir olması ve hayatı kısıtlamamasıdır.
EMDR seansı sırasında travmayı yeniden yaşar mıyım?
Seans sırasında travmatik anıya bilinçli bir şekilde temas edilir, bu yüzden duygusal yoğunluk yaşanabilir. Ancak terapist süreci kontrol eder, seansı güvenli bir çerçevede yürütür ve aşırı zorlanma olduğunda hız kesebilir. Amaç, seni yeniden “yaralamak” değil, anıyı daha sağlıklı bir şekilde işlemeni sağlamaktır.
EMDR kaç seans sürer?
Bu, kişiden kişiye değişir.
- Tek bir olay travması olan bazı kişilerde 6–8 seansla anlamlı ilerleme görülebilir.
- Çocukluk travmaları, ilişkisel yaralar ve uzun süreli stres öyküsü olan kişilerde süreç daha uzun olabilir.
Terapist, ilk görüşmelerde senin öyküne göre yaklaşık bir çerçeve çizer.
EMDR sadece ağır travmalarda mı kullanılır?
Hayır. EMDR,
- Panik bozukluk,
- Sosyal kaygı,
- Performans kaygısı,
- Kayıp ve yas,
- Medikal travmalar (ameliyat, yoğun bakım süreçleri)
gibi pek çok alanda kullanılabilen esnek bir protokole sahiptir.
EMDR sırasında göz hareketi şart mı?
Hayır. İki yönlü uyarım için: terapistin parmağını gözlerle takip etmek, ellerle sağ–sol dokunsal uyarım, kulaklıkla sağ–sol ses uyarımı gibi farklı yöntemler kullanılabilir. Temel olan, beynin sağ ve sol yarımküresini ritmik bir şekilde sırayla uyarmaktır.
EMDR herkese uygun mudur?
EMDR öncesi mutlaka detaylı bir psikolojik değerlendirme gerekir. Bazı durumlarda önce stabilizasyon, duygu düzenleme becerileri ve destekleyici terapi gerekebilir. Uygunluk, EMDR eğitimi almış bir uzman tarafından belirlenmelidir.
